Stemtraining thuis: 10 oefeningen voor een betere zangstem (+ hulpmiddelen)
Je zingt mee met je favoriete nummer in de auto, onder de douche of gewoon thuis op de bank. Maar zodra je jezelf opneemt of hardop meezingt waar iemand bij is, klinkt het ineens een stuk minder overtuigend. Herkenbaar? Dan is het goed nieuws dat je zangstem geen vaststaand gegeven is. Met gerichte oefeningen kun je je stem trainen, versterken en flexibeler maken — gewoon vanuit je eigen woonkamer.
Stemtraining thuis is de afgelopen jaren enorm populair geworden. Niet alleen bij beginnende zangers, maar ook bij mensen die hun spreekstem willen verbeteren of gewoon lekker willen zingen zonder schaamte. Het mooie is: je hebt geen dure studio of zangcoach nodig om de basis onder de knie te krijgen. Met de juiste oefeningen, een beetje discipline en een paar slimme hulpmiddelen kom je al een heel eind.
In dit artikel leer je tien bewezen oefeningen die je direct kunt toepassen, plus een overzicht van hulpmiddelen die je training naar een hoger niveau tillen. Of je nu helemaal blanco begint of al wat ervaring hebt met zangles voor beginners: deze oefeningen zijn voor iedereen toegankelijk.
Snelle vergelijking: de beste hulpmiddelen voor stemtraining thuis
Shure SM58 SE – Microfoon
€105,00
De industriestandaard voor vocalen. Onverwoestbaar, uitstekende geluidskwaliteit en met ingebouwde aan/uit-schakelaar. Ideaal als je je zangoefeningen wilt opnemen of versterken.
RODE NT-USB – Mini Condensatormicrofoon
€103,75
Compacte USB-condensatormicrofoon die je direct op je laptop aansluit. Studiekwaliteit geluid zonder gedoe met interfaces. Perfect om je voortgang op te nemen.
TC-Helicon Go Vocal
Compacte mobiele microfoon-preamp die je smartphone omtovert tot een opnamestudio. Sluit een XLR-microfoon aan op je telefoon en neem direct op met studiokwaliteit.
Waarom stemtraining thuis werkt
Veel mensen denken dat je alleen beter leert zingen met een zangdocent in een professionele omgeving. Dat helpt zeker, maar de realiteit is dat de meeste vooruitgang wordt geboekt door dagelijkse herhaling. En dat doe je het makkelijkst thuis. Stemtraining thuis geeft je de vrijheid om te oefenen wanneer het jou uitkomt, zonder druk of oordeel.
Je stembanden zijn spieren — of beter gezegd, ze worden aangestuurd door spiertjes. Net als bij het trainen van je biceps of buikspieren geldt: hoe vaker en bewuster je oefent, hoe sterker en flexibeler ze worden. Het verschil met een sportschool is dat je voor je stem geen dure apparatuur nodig hebt. Een rustige kamer en twintig minuten per dag zijn voldoende om merkbare resultaten te boeken.
Professionele zangers besteden gemiddeld 30-60 minuten per dag aan stemopwarming en technische oefeningen. Maar zelfs 10-15 minuten per dag levert bij beginners al hoorbaar resultaat op binnen vier tot zes weken.
De 10 beste oefeningen voor stemtraining thuis
Hieronder vind je tien oefeningen die samen een complete routine vormen. Je hoeft ze niet allemaal tegelijk te doen — begin met drie of vier en bouw langzaam op. Het belangrijkste is dat je ze regelmatig herhaalt.
1. Liptrilling (lip bubble)
De liptrilling is een van de meest effectieve opwarmingsoefeningen die er bestaan. Je laat je lippen trillen terwijl je lucht uitblaast, vergelijkbaar met het geluid dat een kind maakt als het “brrrr” zegt. Voeg daar een toon aan toe en glijd langzaam van laag naar hoog en weer terug.
Deze oefening ontspant je stembanden, verbetert de luchtstroom en helpt bij het vinden van je stemomvang zonder druk. Doe dit drie tot vijf keer op verschillende toonhoogtes. Als je moeite hebt om de trilling vast te houden, druk dan licht met je wijsvingers tegen je wangen.
2. Ademhalingsoefening: middenrifademhaling
Goede ademhaling is het fundament van goed zingen. Ga rechtop staan of zitten, leg een hand op je buik en adem diep in door je neus. Je buik moet naar voren bewegen, niet je borst of schouders. Adem vervolgens langzaam uit door je mond op een “ssss”-klank, en probeer de uitademing zo lang mogelijk te rekken.
Begin met 10 seconden uitademing en werk toe naar 20-30 seconden. Deze oefening vergroot je longcapaciteit en geeft je meer controle over lange noten en zinnen. Het is de basis van elke serieuze stemtraining thuis.
Oefen de middenrifademhaling ook buiten je zangtraining om. Doe het ’s ochtends in bed, tijdens het wachten op de bus of voor het slapengaan. Hoe meer je lichaam deze ademhaling als standaard aanneemt, hoe natuurlijker het klinkt als je zingt.
3. Sirene-oefening
Maak een “woe”-geluid en glijd daarmee van je laagste noot naar je hoogste noot en weer terug, alsof je een sirene nadoet. Houd het volume laag en focus op een vloeiende overgang — geen breaks of schokken in je stem.
De sirene-oefening helpt je om je volledige stemomvang te verkennen en de overgangen tussen je borst- en kopstem te versoepelen. Doe er drie tot vijf per sessie. Als je merkt dat er ergens een “klik” of breuk zit, is dat precies het gebied waar je aan moet werken.
4. Tongtriller
De tongtriller werkt vergelijkbaar als de liptrilling, maar dan met je tong. Maak een rollende “rrr”-klank (zoals in het Spaans) en voeg daar een toon aan toe. Glijd op en neer door je bereik.
Deze oefening is uitstekend voor het ontspannen van spanning in je tong en kaak, twee plekken waar zangers vaak onbewust verkrampen. Niet iedereen kan de tongtriller meteen — als het niet lukt, oefen dan eerst de “rrr” zonder toon totdat het vloeiend gaat.
5. Staccato-oefening op “ha”
Zing korte, losse “ha”-klanken op dezelfde toon, alsof je lacht. Begin op een comfortabele toon en verschuif dan per set een halve toon omhoog. Focus op een ontspannen keel en een actief middenrif — je buik moet bij elke “ha” kort samentrekken.
Staccato-oefeningen trainen de coördinatie tussen je ademhaling en stembanden. Ze zijn ook een goede test: als je keel pijn doet bij deze oefening, gebruik je te veel keeldruk en te weinig buiksteun.
Stop direct met oefenen als je pijn voelt in je keel, heesheid ervaart of je stem “kraakt” op een manier die niet normaal aanvoelt. Forceren leidt tot stemknobbels of andere blessures. Rust een dag en begin de volgende sessie zachter.
6. Vijf-toons toonladder op “ma-me-mi-mo-mu”
Zing een oplopende reeks van vijf noten (do-re-mi-fa-sol) op de lettergrepen “ma-me-mi-mo-mu” en zing dezelfde reeks weer terug naar beneden. Verschuif daarna een halve toon omhoog en herhaal. Ga zo ver omhoog als comfortabel is.
Deze oefening combineert articulatie met tooncontrole. De wisselende klinkers dwingen je mond en tong om actief mee te bewegen, wat je uitspraak tijdens het zingen enorm verbetert. Het is een oefening die je bij vrijwel elke professionele zangles terugziet.
7. Humming (neurien op “mmm”)
Sluit je lippen en neuriet een comfortabele toon. Voel de resonantie in je neus, voorhoofd en wangen — dat tintelende gevoel betekent dat je goed resoneert. Houd de toon tien seconden vast, ontspan en herhaal op een andere toonhoogte.
Humming is een zachte manier om je stem op te warmen zonder belasting. Het versterkt je resonantie en helpt je om “voorwaarts” te plaatsen, wat betekent dat het geluid meer vanuit je gezicht komt dan vanuit je keel. Deze oefening is bijzonder geschikt als eerste oefening van de dag bij je stemtraining thuis.
8. Kaakoefening: overdreven articulatie
Spreek een zin uit (bijvoorbeeld “De kat krabt de krullen van de trap”) met enorm overdreven mondbewegingen. Open je mond zo ver mogelijk bij elke klinker en articuleer elke medeklinker alsof je voor een groep van honderd mensen staat.
Veel zangers zingen met een te kleine mondopening, waardoor het geluid gedempt en onduidelijk klinkt. Door te oefenen met overdreven articulatie train je de spieren rond je mond en kaak. Als je dit een paar weken doet, merk je dat je teksten tijdens het zingen veel helderder overkomen.
9. Octaafsprong
Zing een lage noot op “oh” en spring dan direct een octaaf omhoog naar dezelfde “oh”. Houd de hoge noot twee tellen vast en keer terug. Dit is een intensievere oefening die je pas moet toevoegen als je de eerdere oefeningen een paar weken hebt gedaan.
Octaafsprongen vergroten je bereik en verbeteren de controle in je hogere register. Het is normaal dat de hoge noot in het begin wat wankel klinkt. Focus op een ontspannen keel en voldoende buiksteun. Na een paar weken consistente oefening wordt de sprong soepeler.
10. Cool-down: zachte glissando
Na het oefenen is het belangrijk om je stem af te koelen, net als stretchen na het sporten. Zing heel zacht een “oe”-klank en glijd langzaam van een middentoon naar je laagste toon. Doe dit drie tot vijf keer. Drink daarna een glas lauwwarm water.
De cool-down voorkomt dat je stembanden gespannen blijven na het oefenen. Het klinkt misschien overdreven, maar het overslaan van deze stap is een van de meest gemaakte fouten bij stemtraining thuis. Je stem heeft net zo goed herstel nodig als je spieren na een work-out.
Hoe bouw je een effectief oefenschema op?
Nu je de tien oefeningen kent, is de volgende stap: structuur aanbrengen. Een goede zangroutine duurt 15-25 minuten en volgt altijd dezelfde opbouw.
- Opwarming (5 minuten) — Begin met humming en liptrilling. Dit maakt je stembanden los zonder belasting.
- Ademhaling (3 minuten) — Middenrifademhaling op “ssss” en “zzz”.
- Technische oefeningen (10-12 minuten) — Kies drie tot vier oefeningen uit de lijst (sirene, toonladder, staccato, octaafsprong) en wissel ze per sessie af.
- Cool-down (2-3 minuten) — Zachte glissando en water drinken.
Oefen minimaal vier keer per week. Dagelijks is beter, maar vier keer is het minimum om vooruitgang vast te houden. Overweeg ook om naast je zangoefeningen een muziekinstrument te leren bespelen — dat helpt enorm bij toongevoel en timing. Een keyboard of ukelele is een laagdrempelige optie om jezelf te begeleiden tijdens het oefenen.
Hulpmiddelen die je stemtraining thuis verbeteren
Oefeningen alleen zijn al krachtig, maar met de juiste hulpmiddelen haal je meer uit elke sessie. Van microfoons om jezelf terug te luisteren tot karaoke-sets om liedjes te oefenen: hieronder vind je een overzicht van gereedschap dat je stemtraining thuis naar een hoger niveau tilt.
Jezelf opnemen: waarom het werkt
Een van de meest onderschatte tips bij stemtraining thuis is: neem jezelf op. Je stem klinkt in je eigen hoofd anders dan in werkelijkheid, omdat je binnenoor de trillingen via je schedel opvangt. Pas als je jezelf terugluistert via een opname, hoor je wat anderen horen. Dat is soms confronterend, maar het is de snelste manier om fouten te herkennen en bij te sturen.
Je smartphone volstaat voor een eerste opname, maar de ingebouwde microfoon pikt veel omgevingsgeluid op en mist nuance in je stem. Een goede externe microfoon maakt een wereld van verschil. De Shure SM58 is al decennia de absolute standaard voor vocalen, zowel op het podium als in de studio.
Shure SM58 – Microfoon
De legendarische dynamische microfoon die je op elk podium ter wereld terugziet. Vrijwel onverwoestbaar, met een warme, heldere stemweergave. Je hebt wel een audio-interface of mixer nodig om hem op je computer aan te sluiten.
De SM58 is een XLR-microfoon, wat betekent dat je een apart apparaat nodig hebt om hem op je laptop aan te sluiten. Wil je dat niet? Dan is de Shure SM58 SE een goed alternatief met een handige aan/uit-schakelaar, zodat je snel kunt wisselen tussen oefenen en opnemen.
Shure SM58 SE – Microfoon
€105,00
Identieke geluidskwaliteit als de standaard SM58, maar dan met een ingebouwde aan/uit-schakelaar. Handig als je thuis oefent en snel wilt kunnen muten zonder aan je apparatuur te komen.
USB-microfoons: plug-and-play voor thuis
Wil je de eenvoudigste oplossing? Dan is een USB-microfoon de beste keuze. Je sluit hem direct aan op je laptop of computer, zonder extra apparatuur, en kunt meteen opnemen. De RODE NT-USB Mini Condensatormicrofoon is een populaire keuze onder thuiszangers en podcasters vanwege de uitstekende geluidskwaliteit in een compact formaat.
RODE NT-USB – Mini Condensatormicrofoon
€103,75
Compacte condensatormicrofoon met USB-aansluiting en ingebouwde koptelefoonuitgang voor direct meeluisteren. Ideaal voor stemtraining thuis: gewoon insteken en opnemen, zonder technische kennis.
Een stap omhoog qua professionele mogelijkheden is de RODE NT-USB Mini in de volledige uitvoering met geintegreerde pop-filter en magnetische bureaustandaard. Deze variant biedt nog iets meer veelzijdigheid als je ook aan podcasting of streaming denkt naast je zangoefeningen.
RODE NT-USB Mini – USB Microfoon
€116,99
De professionelere variant van de NT-USB Mini-lijn met verbeterde pop-filter en magnetische standaard. Uitstekende keuze als je je stemtraining wilt combineren met opnemen, streaming of videobellen.
Budget-optie: de Behringer C-1
Niet iedereen wil direct honderd euro uitgeven aan een microfoon, en dat hoeft ook niet. De Behringer C-1 is een condensatormicrofoon die verrassend goed presteert voor zijn prijs. Je hebt er wel een audio-interface bij nodig (de microfoon gebruikt een XLR-aansluiting), maar als totaalpakket ben je nog steeds goedkoper uit dan bij de meeste USB-alternatieven in dezelfde geluidskwaliteit.
Behringer C-1 – Condensatormicrofoon
Grootmembraan condensatormicrofoon met nierenkarakteristiek. Biedt studiokwaliteit geluid voor een budgetprijs. Ideaal als eerste “echte” microfoon voor stemtraining en zangopnames.
- Direct aansluiten op laptop, geen extra apparatuur
- Eenvoudige installatie (plug-and-play)
- Compact en draagbaar
- Vaak ingebouwde koptelefoonuitgang
- Minder flexibel dan XLR-setup
- Kan niet op mixer of PA-systeem
- Geluidskwaliteit iets lager dan vergelijkbare XLR
- Niet geschikt voor live optreden
Mobiel opnemen met de TC-Helicon Go Vocal
Wil je je XLR-microfoon aansluiten op je smartphone in plaats van op een computer? Dan is de TC-Helicon Go Vocal een slimme oplossing. Dit compacte kastje fungeert als mobiele preamp: je sluit je microfoon aan via XLR en je telefoon via de 3,5mm-uitgang. Zo kun je overal in huis opnemen met professionele geluidskwaliteit, zonder vaste werkplek.
TC-Helicon Go Vocal
Compacte mobiele preamp waarmee je elke XLR-microfoon op je smartphone aansluit. Perfecte aanvulling op je Shure SM58 als je mobiel wilt opnemen tijdens stemtraining thuis.
Karaoke: oefenen met muziek
Stemtraining thuis hoeft niet altijd droog en technisch te zijn. Karaoke is een fantastische manier om je oefeningen toe te passen op echte liedjes. Je oefent timing, toonhoogte, dynamiek en performance tegelijk, en het is gewoon leuk. Dat maakt het makkelijker om consistent te blijven oefenen.
De Vonyx karaoke set is een complete oplossing voor thuis: twee draadloze microfoons, statieven en 600 watt aan vermogen. Dat is meer dan genoeg om je woonkamer om te toveren tot een oefenruimte met behoorlijk volume.
Vonyx karaoke set voor volwassenen
Complete karaoke set met twee draadloze microfoons, statieven en 600W vermogen. Ideaal als je regelmatig wilt oefenen met muziek of samen met iemand duetten wilt zingen.
Zoek je een goedkopere optie om mee te beginnen? De N-GEAR LGP 23M is een compacte Bluetooth-speaker met ingebouwde microfoon en discolampen. Het is geen professionele geluidskwaliteit, maar voor het oefenen van liedjes in een informele setting is het meer dan voldoende — en met een prijs onder de 35 euro is de drempel heel laag.
N-GEAR LGP 23M – Bluetooth Party Speaker met karaoke
Compacte draadloze speaker met microfoon en feestverlichting. Niet bedoeld voor opnames, maar perfect als laagdrempelige karaoke-oplossing om thuis liedjes te oefenen.
Leuke extra: stemeffecten voor creativiteit
Soms helpt het om je stem vanuit een ander perspectief te horen. De Ynkkvre Handheld Voice Changer biedt acht stemmodi en acht geluidseffecten die je stem in real-time aanpassen. Het is geen serieus trainingstool, maar het kan wel helpen om speelser met je stem om te gaan. Vooral als je jezelf te serieus neemt tijdens het oefenen en daardoor verkrampt, kan zo’n gadget de spanning breken. Daarnaast is het een leuk cadeau voor muziekliefhebbers.
Ynkkvre Handheld Voice Changer
€28,98
Handheld stemvervormer met 8 modi en 8 geluidseffecten. Plug-and-play via 3,5mm aansluiting. Leuk om speels met je stem te experimenteren en spanning te doorbreken tijdens oefensessies.
Jezelf begeleiden op keyboard
Een keyboard is een van de handigste instrumenten om jezelf te begeleiden tijdens je stemtraining thuis. Je kunt toonladders meespelen, akkoorden aanslaan om op toonhoogte te blijven, en eenvoudige begeleiding spelen bij liedjes die je oefent. Veel zangers gebruiken een compact keyboard als dagelijks hulpmiddel. Als je al een Casio SA-serie keyboard hebt staan, heb je wellicht een vervangende voeding nodig — de Casio AD-E95100LG is de officieel aanbevolen adapter voor de populaire SA46, SA47, SA76 en SA77 modellen. Bekijk ook ons overzicht van de beste keyboards voor beginners als je nog geen instrument hebt.
Casio AD-E95100LG voeding voor keyboards
Officieel aanbevolen voedingsadapter voor Casio SA46, SA47, SA76 en SA77 keyboards. Handig als je je keyboard wilt gebruiken als begeleidingsinstrument bij je zangoefeningen zonder steeds batterijen te vervangen.
Veelgemaakte fouten bij stemtraining thuis
Veel beginners maken dezelfde fouten die hun voortgang vertragen of zelfs schade aan hun stem kunnen veroorzaken. Herken je een van deze valkuilen?
- Te hard oefenen — Meer is niet altijd beter. Twee sessies van 15 minuten per dag zijn effectiever dan een uur achter elkaar doorrammen. Je stembanden hebben hersteltijd nodig.
- Opwarming overslaan — Zou je een sprint trekken zonder warming-up? Je stembanden zijn net zo kwetsbaar als je hamstrings. Begin altijd met humming of liptrilling.
- Zingen vanuit je keel — Als je na het oefenen een schor of branderig gevoel hebt, zing je waarschijnlijk met te veel keeldruk. Focus op buiksteun en een open, ontspannen keel.
- Alleen maar liedjes zingen — Liedjes zingen is leuk, maar het is geen vervanging voor technische oefeningen. Het is alsof je alleen wedstrijden speelt maar nooit traint.
- Jezelf niet opnemen — Zonder opnames mis je feedback. Je kunt onmogelijk objectief beoordelen hoe je klinkt terwijl je aan het zingen bent.
Drink voldoende water tijdens en na het oefenen. Droge stembanden zijn kwetsbare stembanden. Lauwwarm water is ideaal — vermijd ijskoude dranken en zuivelproducten vlak voor het zingen, die kunnen slijmvorming bevorderen.
Gratis apps en tools voor stemtraining
Naast fysieke hulpmiddelen zijn er diverse gratis apps die je stemtraining thuis ondersteunen. Een paar aanraders:
- Vocaberry — Interactieve zanglessen met real-time toonhoogteherkenning. Je zingt mee en de app laat zien of je zuiver zingt.
- SingTrue — Speciaal gericht op toonhoogte en intervalherkenning. Ideaal voor mensen die “geen gehoor” denken te hebben.
- Vanido — Dagelijkse zangoefeningen van vijf minuten met visuele feedback. Laagdrempelig en effectief.
- GarageBand (iOS) / Audacity (desktop) — Gratis opnamesoftware om jezelf op te nemen en terug te luisteren.
De combinatie van een goede microfoon en een gratis app geeft je bijna dezelfde feedbackloop als een zangdocent. Je hoort wat je fout doet, past aan en controleert direct of het beter klinkt. Over muziek maken op andere manieren gesproken: heb je ooit overwogen om naast zingen ook een snaarinstrument te leren? Een akoestische gitaar is een perfecte aanvulling op zang en leert je veel over melodie en harmonie.
Hoe lang duurt het voordat je resultaat ziet?
De eerlijke waarheid: het hangt af van je startpunt, je consistentie en je genetische aanleg. Maar hier is een realistisch tijdpad:
- Week 1-2: Je leert de oefeningen en bouwt een routine op. Nog weinig hoorbaar verschil, maar je voelt dat je bewuster met je stem omgaat.
- Week 3-6: Je bereik wordt groter, je ademhaling verbetert en je kunt langer tonen vasthouden. Anderen merken misschien nog niets, maar jij hoort het wel.
- Maand 2-3: Merkbare verbetering in toonhoogte, volume en controle. Als je jezelf opneemt, hoor je een duidelijk verschil met je eerste opname.
- Maand 4-6: Je kunt liedjes zingen die eerder buiten je bereik lagen. Je stem klinkt voller, zekerder en stabieler.
Het allerbelangrijkste is consistentie. Vier keer per week twintig minuten oefenen levert meer op dan een keer per week twee uur. Je stembanden bouwen op door regelmatige, korte belasting — niet door marathonsessies.
Veelgestelde vragen
Kan iedereen leren zingen met stemtraining thuis?
Ja, vrijwel iedereen. Echte “toonDoofheid” (amusia) komt bij minder dan 4% van de bevolking voor. De overgrote meerderheid van mensen die denken niet te kunnen zingen, heeft simpelweg nooit de juiste techniek geleerd. Met gerichte stemtraining thuis kun je je zangstem aanzienlijk verbeteren, ongeacht je leeftijd of startpunt.
Hoe vaak moet je oefenen om resultaat te zien?
Minimaal vier keer per week, 15-25 minuten per sessie. Dagelijks oefenen is optimaal, maar kwaliteit gaat boven kwantiteit. Eén gefocuste sessie van een kwartier is effectiever dan een halfuur oefenen terwijl je met je gedachten ergens anders bent. Plan je oefenmomenten in alsof het een afspraak is — dan is de kans groter dat je het volhoudt.
Heb je een microfoon nodig voor stemtraining thuis?
Strikt genomen niet: je kunt alle oefeningen doen zonder microfoon. Maar jezelf opnemen en terugluisteren versnelt je voortgang enorm. Je smartphone-microfoon werkt in het begin, maar een dedicated microfoon zoals de RODE NT-USB Mini of Shure SM58 geeft je veel nauwkeuriger feedback over je stem. Zie het als een investering in de kwaliteit van je oefensessies.
Is stemtraining thuis een vervanging voor zangles?
Het is een krachtige aanvulling, maar voor gevorderden geen volledige vervanging. Een ervaren zangdocent hoort dingen die je zelf mist en kan je behoeden voor slechte gewoontes. Toch kun je met de juiste aanpak als beginner al heel ver komen op eigen kracht. De ideale combinatie is maandelijks een les bij een docent en dagelijks thuis oefenen met de technieken die je daar leert.
🎓 Online cursus aanbevolen
Bekijk alle online muziekcursussen
- Stemtraining thuis werkt: met tien gerichte oefeningen en 15-25 minuten per dag boek je binnen enkele weken merkbare vooruitgang.
- Begin altijd met opwarming (humming, liptrilling) en eindig met een cool-down. Sla deze stappen nooit over.
- Neem jezelf op met een goede microfoon — de RODE NT-USB Mini (USB, plug-and-play) of Shure SM58 (XLR, professioneel) zijn uitstekende keuzes.
- Consistentie is belangrijker dan intensiteit: vier korte sessies per week slaan een lange sessie per week.
- Combineer technische oefeningen met karaoke of meezingen voor plezier en motivatie.
- Drink voldoende water, forceer nooit je stem en stop bij pijn of heesheid.
